HomeLogopedieStemStem: volwassenenGenderdysfonie

Genderdysfonie

Wat is genderdysfonie?

Genderdysfonie is een stemstoornis die voorkomt bij transseksuelen. De klacht die zij hebben, is dat de stem niet in overeenstemming is met de veranderde sekserol. Bij genderdysfonie is de stemvorming (fonatie) op zich dus niet gestoord, zoals bijvoorbeeld bij heesheid of schorheid het geval is. Vrouw-naar-man transseksuelen (transmannen) hebben minder vaak klachten over hun stem, aangezien deze door de hormoonbehandeling daalt. Genderdysfonie komt daarom vaker voor bij man-naar-vrouw transseksuelen (transvrouwen). Zij vinden hun stem vaak te laag of te zwaar klinken en worden als man aangesproken, terwijl dat uiteraard niet gewenst is. Het is van verschillende factoren afhankelijk in hoeverre de stem vrouwelijk(er) kan gaan klinken. 

Wat doet de logopedist?

Na foniatrisch onderzoek door de KNO-arts bepaalt de logopedist de mogelijkheden van de stem (melodisch en dynamisch bereik). Ook wordt door de logopedist het gebruik van resonantie, articulatie, intonatie, luidheid, spiergebruik, adem- en stemkwaliteit beoordeeld, terwijl de cliënt een tekst voorleest en/of iets vertelt. Daarnaast worden de non-verbale aspecten, zoals mimiek en gebruik van gebaren geobserveerd. Op basis van de foniatrische en logopedische gegevens wordt een plan opgesteld voor de logopedische behandeling. Het doel van de logopedische behandeling is het aanpassen van het spreekgedrag aan de gewenste (meestal vrouwelijke) geslachtsrol. Hierbij wordt rekening gehouden met het postuur en karakter van de cliënt. Tijdens de logopedische behandeling zal niet in eerste instantie gewerkt worden aan het verhogen van de spreekstem, omdat daarmee vaak een kunstmatig effect verkregen wordt. Het is mooi om de stem in een frequentiezone te krijgen die past bij de genderidentiteit, maar een stem is persoonlijk en moet, zoals al aangegeven, onder andere bij het postuur passen. Bovendien is niet alleen toonhoogte van invloed op de perceptie van een mannelijke of vrouwelijke stem. Er zijn tal van andere aspecten die hierbij ook een rol spelen. Deze kunnen compenserend werken bij een moeilijk te verkrijgen gewenste habituele toonhoogte (toonhoogte van de normale spreekstem).

Onderdelen van de logopedische behandeling zijn:
 aanleren van basisvaardigheden voor gezond stemgebruik
 identificatie (auditief en visueel) van mannelijk en vrouwelijk spreken  
 verminderen van borstresonans en stimuleren van het gebruik van kopresonans
 verbeteren van de prosodie (intonatie, volume, vloeiendheid, spreeksnelheid)
stimuleren van een pittige, lichte articulatie 
 verhoging van de habituele toonhoogte
bevorderen van vrouwelijk gedrag, o.a. mimiek, gebaren, lachen en hoesten/keelschrapen
 andere communicatieve aspecten (talige en non-verbale communicatie)

Binnen Logopediepraktijk Totaal wordt genderdysfonie behandeld met (onder meer) het 'Behandelprogramma genderdysfonie' van M.D. de Bruin, M.J. Coerts, A.J. Greven (VU Medisch Centrum Amsterdam, Polikliniek KNO Foniatrie/Logopedie).       

Beluister hier twee fragmenten die goed weergeven welke ontwikkeling een stem kan doormaken tijdens de logopedische therapie. Betreffende cliënt had (heeft) een goed gehoor voor verschillende aspecten met betrekking tot stem en spraak en oefende meerdere momenten per week intensief. 

Bron:  Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie/Logopediepraktijk Totaal (2016)

Direct aanmelden